Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
thanh, không phân biệt độ tuổi, giới tinh, nghề nghiệp, Chiếc radio nhỏ có
thể theo ngư dân ra khơi, theo người nông dân ra đồng, lên nương rẫy, theo
các cụ già đi bách bộ hay theo các chuyến xe trong những cuộc hành trình.
có thể nói báo phát thanh đã phân bổ thông tin lên sóng cho mọi tầng lớp
nhân dân một cách xa xỉ và hào phóng Trong những hoàn cảnh đặc biệt
như chiến tranh, bão lụt hay ở những vùng rứng núi, hải đảo xa xôi, phát
thanh là loại hình báo chí chiếm ưu thế tuyệt đối so với bát kỳ loại hình báo
chí nào khác.
Mặc dù là loại hình báo chí chỉ có phương tiện âm thanh để diễn đạt
nhưng phương thức tác động bằng radio có nhiều ưu thế nhất là nhữngkhả
năng như: thông tin nhanh, phủ sóng rộng, tiếp nhận tiện lợi và có khả năng
kích thích mạnh mẽ trí tưởng tượng của người nghe.
So với báo in, phát thanh có thế mạnh của sự nhanh nhạy, linh hoạt và
phương thức thông tin sinh động bằng lời nói; còn so với truyền hình phát
thanh vẫn là loại hình báo chí chiếm ưu thế trong việc đưa tin tức nhanh
nhất, kịp thời nhất giúp thính giả tiếp cận sớm nhất đối với các sự kiện, sự
việc xảy ra hàng ngày, hàng giờ trong cuộc sống xung quanh. Với khả năng
truyền đạt ngay tức khắc những sự kiện, sự việc đang xảy ra, cho đến nay,
báo phát thanh vẫn luôn giữ vai trò là loại hình báo chí có khả năng thông tin
nhanh và nhạy bén nhất. Người ta đã đưa ra một sự so sánh đầy hình ảnh:
Khi một sự kiện xảy ra, phát thanh đưa tin, truyền hình diễn tả, báo in phân
tích, giảng giải Điều đó còn cho thấy nhanh chóng, tức thời là một yếu tố
quan trọng có thể giúp cho phát thanh cạnh tranh với các loại hình báo chí
khác trong bối cảnh đời sống báo chí hiện đại, sôi động, đa dạng và phong
phú như hiện nay.
Truyền thông radio là một phương thức truyền thông đặc biệt, vì nó có
phương thức và con đường tác động riêng, trong đó từ ngữ với phương thức
biểu hiện bằng lời nói là phương tiện chuyển tải ý nghĩa và tình cảm, gắn
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
liền với tiếng động minh hoạ và âm nhạc. Bản chất của quá trình truyền
thông radio là một sự tương tác đểđi đến sự hiểu biết, là chuyển tải ý tưởng,
tình cảm bằng cách sử dụng hệ thống các ký hiệu âm thanh phong phú. Đây
là một quá trình liên tục mà qua đó chúng ta hiểu được người khác và ngược
lại.
• Sơ đồ của quá trình truyền thông radio:
Nguồn - Thông điệp - Kênh sóng - Tiếp nhận-Phản hồi
Với quy trình truyền thông của báo phát thanh đã mô tả rõ những ưu
thế của loại hình truyền thông này:
1- Đối tượng tác động rộng rãi,người nghe không cần biết chữ chỉ cần
cókhả năng nghe và hiểu được ngôn ngữ lời nói được chuyển tải trên sóng
phát thanh.
2- Thông điệp trên sóng phát thanh có thể len lỏi vào mọi tầng lớp, cư dân
khắp mọi nơi. Đặc biệt đối với những dân tộc ít người, chỉ có tiếng nói mà
chưa có vần tự. Do đó, báo phát thanh có thể cứu sống nuôi dưỡng hàng
ngàn ngôn ngữ không có kí tự trên thế giới đang có nguy cơ diệt vong.
3- Do chuyển tải thông điệp từ sóng điện từ, cho nên báo phát thanh có
tính tức thì và tính toả khắp. Tức là ngay lập tức, thông điệp có thể tác động
đến hàng triệu người trên khắp hành tinh, vượt qua mọi biên giới quốc gia,
lãnh thổ, vượt qua mọi cản trở hàng rào thuế vụ, hải quan, biên phòng, đó là
ưu thế lý tưởng của báo phát thanh.
4- Cơ chế tác động linh hoạt, khả năng tiếp nhận thông tin mọi nơi, mọi
lúc, tiện lợi cho người nghe. Đặc biệt cho nhóm công chúng là phụ nữ và các
vùng dân cư nghèo vùng sâu, vùng xa. Báo phát thanh không chỉ tác động
nhanh chóng, tức thì, toả khắp mà còn tiện lợi cho mọi đối tượng.
5- Chưa có một loại hình báo chí nào rẻ tiền như báo phát thanh. Điều
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
này đặc biệt có lợi cho các nước nghèo và các nhóm dân cư nghèo.
6- Là kênh thông tin sinh động, hấp dẫn cho mọi đối tượng, mọi lứa tuổi,
mọi vùng miền nhờ việc sử dụng thế giới âm thanh, báo phát thanh có thể
tạo dựng lên bức tranh sống động về cuộc sống hôm nay cả về diện mạo và
chiều sâu trong kí ức con người, kích thích mạnh mẽ trí tưởng tượng của
người nghe.
1.2 Tính hiện thực của âm nhạc
1.2.1. Âm nhạc phản ánh hiện thực bằng phương thức trữ tình
Tình cảm là một mặt đời sống tinh thần của con người, một hiện
tượng đã và đang tồn tại trong cuộc sống xã hội. Và giá như âm nhạc chỉ
phản ánh tình cảm của con gnười xã hội thì cũng phản ánh hiện thực, cũng
mang tính hiện thực ấy.Tính hiện thực của âm nhạc không dừng lại với một
số nỗi niềm của con người như vui, buồn, giạn, yêu, ghét, thương…
Tình cảm nào cũng nảy lên từ một cảnh, không có cảnh thì không có
tình cảm và ngược lại. Hoàn cảnh là điều kiện, là tiền đề của tình cảm. Và
tình cảm chính là sự phản ánhvà phản ứng của một tâm hồn con người
trước hoàn cảnh. Biểu hiện thật trung thực một dạng tình cảm, tác phẩm âm
nhạc cũng sẽ phản ánh được hoàn cảnh nảy sinh tình cảm ấy. Như vậy,
bằng phương thức trữ tình, âm nhạc vẫn phản ánh được hiện thực, tác phẩm
âm nhạc vẫn là một “bức tranh cuộc sống” của con người, âm nhạc vẫn
mang tính hiện thực như những loại hình nghệ thuật khác.
1.2.2. Hiện thực không phải là sự thực
Có một quan điểm dễ làm vướng víu khi ta tìm hiểu về tính hiện thực
trong âm nhạc: hiện thực là hiện lên sự thực, là phải giống như thật, có
nghĩa là nếu những gì mà mắt thấy tai nghe trong cuộc sống thì ta cũng
phải thấy lại được, nghe được trong tác phẩm. Có như vậy, tác phẩm mới
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
mang tính hiện thực. Hiện thực cần được hiểu là bao gồm cả hiện tượng vật
chất và và những hiện tượng ttinh thần (ý nghĩa, tình cảm, tư tưởng, ước
mơ…) và thế giới tinh thần này lại là đối tượng đặc biệt quan trọng của
nghệ thuật. Tác phẩm nghệ thuật nào cũng nhằm biểu hiện cho đựoc thế
giưới tinh thần này qua đời sống nội tâm phong phú của con người. Thế
giưói tinh thần của con người chính là hiện thực nhận thức.
1.2.3. Đặc trưng phản ánh hiện thực của âm nhạc.
Mỗi loại hình nghệ thuật có cách khác nhau để biẻu hiện thế giưói
tinh thần. Có loại hình phản ánh thế giưới nội tâm của con người bằng cáhc
tái hiện lại hìnha nhr hiện thực như nó vốn có - gần như thật và có thể làm
ta tưởng đó là thật một trăm phần trăm: hội hoạ, sân khấu, điện ảnh, hoạt
cảnh…Nhưng cũng có loại hình không phản ánh ( miêu tả, tường thuật,
trình bày…) đối tượng vào trong tác phẩm mà lại nói thẳng cái thế giới tinh
thần đó, nghĩa là nghệ sĩ biểu diễn trực tiếp những rung động, cảm xúc, suy
nghĩ, đánh giá…của mình vào trong tác phẩm mà âm nhạc là một ví dụ cụ
thể.
Trong các loại hình nghệ thuật thứ nhất (đã nêu trên) đối tượng được
phản ánh trực tiếp vàp trong tác phẩm. Trong các loại hình nghệ thuật thứ
hai, đối tượng không được phản ánh trực tiếp mà là gián tiếp, trong tác
phẩm thuộc loại này, có quan hệ giữa chủ thể sang tạo - chủ thể thẩm mỹ-
đối tượng phản ánh - khách thẩm mỹ, được biểu hiện trực tiếp vào trong tác
phẩm nghệ thuật.
Bức tranh sống mà âm nhạc vẽ lên là bức tranh về tình cảm con
người, về mối quan hệ tinh thần của con người với thế giới hiện thực khách
quan và rộng hơn là không khí tinh thần của một thời đại.
Vậy, tính hiện thực trong âm nhạc cần được hiểu như là sự gợi mở
về một thái độ cảm nhận hiện thưc cho người nghe và sự cảm nhận đó của
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
người nghe sẽ vừa là cơ sở, vừa là giới hạn của bức tranh cuộc sống trong
âm nhạc.
1.3.Ngôn ngữ âm nhạc
1.3.1.Ngôn ngữ nghệ thuật.
Tác phẩm nghệ thuật nào cũng phải nhờ những yếu tố vật chất để tác
động vào giác quan của người thưởng thức. Như vậy, mỗi loại hình nghệ
thuật đều dựa vào những vật liệu riêng của nó, những phương tiện vật chất
đặc thù để xây dựng nên hình tượng trong tác phẩm. Âm nhạc phải dựa vào
âm thanh. Chỉ với chất liệu, vẫn chưa đủ để xây dựng thành tác phẩm nghệ
thuật. Người nghệ sĩ phải sắp xếp, nhào nặn, chỉnh lí theo một cách thức
nhất định. Cách thức mà người nghệ sĩ dùng để điều khiển chất liệu đó là
phương tiện diễn tả nghệ thuật. Mỗ loại hình nghệ thuật có một hệ thống
những phương tiện diễn tả của nó. Chất liệu đặc thù cùng với phuơng tiện
diễn tả riêng tạo thành ngôn ngữ nghệ thuật.
1.3.2. Ngôn ngữ âm nhạc: âm và thanh
Ngôn ngữ âm nhạc là ngôn ngữ âm thanh. Âm nhạc sử dụng âm
thanh như một thứ ngôn ngữ để diễn đạt, thông tin một nội dung nhất định.
Nhưng cần phân biệt âm thanh trong ngôn ngữ âm nhạc và âm thanh trong
cuộc sống tự nhiên và xã hội. Âm thông qua tai nghe và được thẩm định về
cao thấp, về ngắn dài, mạnh yêu, về màu sắc…mới trở thành thanh. Âm và
thanh giống nhau ở chỗ hình thành trong thời gian, có cường độ, có tốc độ.
Nhưng khác nhau ở chỗ thanh phải có tần số cố định để có thể so sánh về
độ cao, được chọn lọc, sắp xếp theo một quy định nhất định. Có thể nói,
thanh và âm đã bước đầu được xác định về độ cao, độ vangvà kể cả màu
sắc nữa.
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Như vậy, thanh chỉ xuất hiện trong mối quan hệ với con người,
mang bản chất con người. Từ âm đến thanh, đó là một quá trình con nguời
đồng hoá hiện tại, nhằm nắm bắt và nhận thức thực tại. Thanh mới thực sự
là chất liệu chủ yếu để nhạc sĩ xây dựng nên tác phẩm âm nhạc.
1.3.3.Những thành tố chue yếu trong ngôn ngữ âm nhạc.
a. Giai điệu.
Giai điệu là tổ chức về độ cao, độ dài giữa âm thanh nối tiếp nhau
thành một bè. Cách tổ chức đó phải theo một quy luật về cấu trúc về độ cao
và cả độ dài của nó, và phải có tác dụng gợi lên trong trí óc người nghe một
bức tranh với những đường nét chính về cuộc sống. Có thể gọi giai điệu là
một bản phác thảo của một hình tượng âm nhạc nhất định.
b. Tiết tấu.
Trong âm nhạc, tạo được giai điệu chưa đủ; phải có cách sắp xếp, tổ
chức của giai điệu về mặt thời gian- đó chính là tiết tấu. Nói cách khác, đó
là sự tương quan chuyển đổi của các âm thanh nối tiếp nhau. Ý niệm về tiết
tấu xuất hiện do cuộc sống xã hội và nhất làtự nhiên đem lại. Tiếng sóng
vỗ, tiếng suối chảy, tiếng vó ngựa… đó là cơ sở của ý niệm về tiết tấu. Ý
niệm chỉ có thể xuất hiện trên cơ sở ý niệm về thời gian trong nhận thức
của con người. Như vậy, tiết tấu cần được hiểu là trật tự và tỷ lệ về thời
gian khách quan đã được con người nhận thức và tạo nên những quy ước
tương ứng nhất định trong âm nhạc.
c. Phức điệu
Phức điệu là một cách cấu trúc (phương tiện diễn tả) một tác phẩm
âm nhạc gồm nhiều điệu, nhiều giọng, nhiều bè, tức là nhiều giai điệu âm
nhạc mà mỗi giai điệu coá một cấu trúc riêng nhằm biểu đạt một nội dung
riêng nhưng vẫn nằm trong sự thống nhất của một tác phẩm tồn tại với tích
cáhc là môtk chỉnh thể. Nhờ phức điệu, âm nhạc có khả năng nói lên cùng
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
một lúc được nhiều tầng, nhiều ý, nhiều lớp, nhiều xu thế, nhiều chiều
hướng trong nội tâm của con người.
d. Hoà thanh.
Hoà thanh là sự tổ chức có tính quy luật của sự hoà hợp giữa hai âm
thanh hay một chồng âm thanh, là cách tiến hành và nối tiếp của chồng âm
thanh đó.
e. Phối khí.
Phối khí là một hệ thống phối hợp nhiều nhạc cụ hoặc cùng loại
hoặc khác nhau. Phải làm thế nào để các âm thanh đó không lấn át nhau về
âm lượng, về cường độ, đảm bảo được độ dày và không bị trống, không
cáhc quãng quá xa nhau và tôn nhau lênn trong những net nhạc cần thiết.
phải nắm cho được cái sở truờng, kỹ xảo và âm sắc riêng biệt của từng
nhạc cụ, bảo đảm được hiệu quả cao nhất cho tác phẩm âm nhạc.
g. Ca từ
Toàn bộ phần ngôn ngữ trong âm nhạc bao gồm từ tên tác phẩm, tiêu
đề cho đến lời ca, thơ viết để phổ nhạc, kịch bản cho nhạc cảnh, nhạc
kịch…gộp chung gọi là ca từ. Như vậy, ca từ là một phương tiện diễn tả
của âm nhạc nói chung và loại nhạc nói riêng. Dù có vai trò dẫn dắt, gợi
mở, ca từ vẫn chỉ là một bộ phận nằm trong cái tổng thể của một tác phẩm,
chịu sự chi phối có tính chất quyết định của quy luật âm nhạc.
1.4. Vai trò và vị trí của âm nhạc trên sóng phát thanh
1.4.1.Không gian:
Không gian âm nhạc trên sóng phát thanh có vai trò hết sức quan
trọng bởi địa bàn và cũng là đối tượng người nghe của nó là từ thành thị
đến nông thôn, từ vùng núi đến hải đảo xa xôi… trên phạm vi cả nước. Đó
là chưa nói đến công chúng người nghe là kiều bào ở nước ngoài và còn cả
những người mến mộ nền âm nhạc Việt Nam trên cả trái đất này.
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
1.4.2. Về thời gian,
Âm nhạc trên sóng phát thanh lại có một sự tác động khá đặc biệt:
24/24giờ/ ngày. Hơn nữa, mỗi người trong mỗi ngày, còn có những “giây
phút âm nhạc” khác nhau - khoảng thời gian mà mỗi người trở về với chính
mình để suy tư, ngẫm nghĩ, lúc này là lúc âm nhạc phát huy tác dụng như
những lời tâm tình, tâm sự thủ thỉ và những lời gợi mở nhiều điều.
1.4.3. Nó đưa đến cho thính giả một lượng thông tin âm nhạc khá
phong phú và đa dạng, thông qua những tác phẩm khí nhạc cũng như thanh
nhạc, trên cơ sở đó, giúp người nghe tạo được đời sống tinh thần lành
mạnh, từ đó tạo nên những hưng phấn trong công việc đời thường của
mình.
1.4.4. Với công chúng,
Ngay trong tổng thể một chương trình phát thanh, âm nhạc trên song
còn là tín hiệu: nhạc hiệu để phân biệt giữa các đài phát thanh thậm chí có
lúc, là chỗ dựa để hiệu chỉnh giờ giấc, nhạc điệu của từng chương trình
phát thanh.
1.4.5.Nhìn chung, âm nhạc ở đây giữ vai trò điều chỉnh, lúc thì tách
rời, lúc liên kết khi thì dẫn dắt làm cho chương trình phát thanh trở nên hài
hoà, kết dính với nhau trong tổng thể liên hoàn.
1.4.6. Do địa bàn phủ sosng rộng lớn nên công chúng của âm nhạc
trên sóng phát thanh đông đảo hơn so với truyền hình. Chỉ bằng chiếc máy
thu thanh nhỏ, lên nương rãy, ra đồng ruộng hay khi đi làm những công
việc thủ công… thính giả có thể cộng hưởng tâm hồn theo giai điệu mà họ
yêu thích. Với nhiều chương trình, âm nhạc trên song phát thanh đáp ứng
đầy đủ nhu cầu của từng lứa tuổi, tầng lớp như: ca nhạc thiếu nhi, mẫu
giáo, nhạc dân tộc, nhạc dân ca…
Thực tế cho thấy, công chúng vẫn yêu thích ca nhạc trên song phát
thanh. Bằng nghệ thuật và vượt ra khỏi giới hạn của nghệ thuật, những tác
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
phẩm âm nhạc trên song phát thanh đã đem đến cho người nghe một hình
tượng âm nhạc vừa dung dị, giản dị vừa gần gũi với cuộc sống hiện tại. Nói
rõ hơn, tính thời sự của các chương trình ca nhạc trên sóng phát thanh đã có
tác dụng tốt về nhiều mặt. Chẳng hạn có nhiều chương trình phát thanh
theo yêu cầu khán giả, đối với những người đã trải qua hai cuộc kháng
chiến - qua các bài hát ghi đậm dấu ấn lịch sử, bằng sự thể hiện của các ca
sĩ có tên tuổi, họ như được sống lại những ngày tháng hào hùng của dân
tộc. Hoặc các bài hát về các miền quê, đã đánh thức, đã khơi gợi trong lòng
mỗi người nghe long yêu thương, tự hào về quê hương đất nước.
1.4.7. Đất nước đang ở thời kì đổi mới, nền kinh tế từ cơ chế bao cấp
chuyển sang cơ chế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, đời sống
của nhân dân ta ngày càng được cải thiện và nâng cao. Nhiều bản làng xa
xôi đêm đến đã sang ngời ánh đèn điện, giao thông đi lại dễ dàng phần nào
đã rút ngắn được khoảng cách về dân trí giưa nông thôn và thành thị, giữa
đồng bằng và miền núi. Trong đó, âm nhạc trên phát sóng phát thanh góp
phần không nhỏ vào việc nâng cao đời sống tinh thần, dân trí…cho nhân
dân.
1.5.Các dạng thức âm nhạc trên sóng phát thanh.
1.5.1.Phân định các phương tiện phát âm trong âm nhạc
Khi một tác phẩm âm nhạc vang lên trong không gian thì người nghe
dễ nhận thấy, hoặc là âm thanh của nhạc cụ hoặc là giọng hát của người ca
sĩ, nghệ nhân hoặc là âm thanh thanh của cả nhạc cụ kết hợp với giọng hát
của con người. Như thế có thể nói rằng, phương tiện phát âm bao gồm hai
thành tố, đó là nhạc cụ (còn gọi là nhạc khí) và giọng người (thanh nhạc).
a. Nhạc cụ.
Nhạc cụ dụng cụ, công cụ để tạo ra âm thanh mang tính nhạc. Nhiệm
vụ chủ yếu của nhạc cụ là phục vụ cho việc biểu cảm âm nhạc thông qua
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
ngôn ngữ âm nhạc. Dựa vào tính tương đối của chất liệu và màu sắc, âm
thanh mà trong dàn nhạc kinh điển Châu Âu, người ta có thể chia ra các bộ:
bộ gõ, bộ đồng, bộ gỗ, bộ dây. Dàn nhạc là sự kết hợp có tổ chức của các
bộ hợp thành. Các bộ lại là sự kết hợp của nhiều nhạc cụ cùng loại.tuỳ theo
ý tưởng của tác giả mà cơ cấu dàn nhạc cũng như các nhạc cụ trong từng bộ
có số lượng nhiều ít khác nhau.
Như vậy, mỗi nhạc cụ vừa có tính độc lập vừa có tính liên kết hợp
nhất. Tính độc cuỉa mỗi nhạc cụ thể hiện rõ khi mình nó đảm đương trình
tấu một tác phẩm âm nhạc trọn vẹn. Hình thức này người ta gọi là độc tấu
nhạc cụ. Tính liên kết, hợp nhất thể hiện khi có từ hai nhạc cụ trợ lên ( tất
nhiên sự liên kết, hợp nhất này mang tính độc lập) cùng trình diễn trọn vẹn
một tác phẩm âm nhạc, hình thức biểu diễn này gọi là hoà tấu. Hai nhạc cụ
hoà tấu với nhau gọi là song tấu, ba nhạc cụ gọi là tam tấu, bốn nhạc cụ
cùng hoà tấu gọi là tứ tấu… và nhiều cây đàn hoặc các bộ cùng tham gia
trình diễn một tác phẩm thì gọi là hoà tấu dàn nhạc.
b. Giọng người
Tác phẩm được viết cho giọng nguời hát gọi là tác phẩm nhạc hát
hoặc tác phẩm thanh nhạc. Trên cơ sở giới tính thì có hai giọng chính là
giọng nam và giọng nữ. Ở những ca sĩ trưởng thành dựa vào độ cao thấp
của từng giọng mà từ xưa ở Châu Âu người ta chia ra:
+ Giọn nam gồm: Tenor(nam cao)
Tenor 2(nam cao vừa)
Bariton(nam trầm)
Bass(nam cực trầm)
+ Giọng nữ gồm: Soprano(nữ cao)
Metzo soprano(nữ cao vừa)
Alto( nữ trung)
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét