Nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại Việt Nam trong thời kỳ hội nhập

v


DANH MC CH. VIT T/T

Ting Vi"t
ACB : Ngân hàng thng mi c" phn Á Châu
ANZ : Ngân hàng ANZ
BIDV : Ngân hàng u t và Phát trin Vit Nam
CN NHNNg : Chi nhánh Ngân hàng nc ngoài
EIB : Ngân hàng thng mi c" phn xut nhp khu
HSBC : Ngân hàng Hongkong và Thng Hi
ICB : Ngân hàng Công thng Vit Nam
NHLD : Ngân hàng liên doanh
NHNN : Ngân hàng Nhà nc
NHNNg : Ngân hàng Nc ngoài
NHTM : Ngân hàng Thng mi
NHTM NN : Ngân hàng Thng mi Nhà nc
NHTM CP : Ngân hàng Thng mi c" phn
OCB : Ngân hàng thng mi c" phn Phng ông
STB : Ngân hàng thng mi c" phn Sài Gòn Thng Tín
VBARD : Ngân hàng Nông nghip và Phát trin Nông thôn Vit Nam
VCB : Ngân hàng Ngoi thng Vit Nam
Ting Anh
APEC : Di'n àn Hp tác Kinh t châu Á Thái Bình Dng
ASEAN : Hip hi các quc gia ông Nam Á
ASEM : Hi ngh kinh t Á - Âu
ATM : Máy rút tin t ng
CAR : H s an toàn vn
CIC : Trung tâm thông tin tín dng
GATS : Hip nh chung v thng mi dch v
GDP : T"ng sn phm quc ni
IMF : Qu( tin t quc t
OECD : T" chc hp tác và phát trin kinh t
ROA : Sut sinh li trên t"ng tài sn
vi


ROE : Sut sinh li trên vn ch s! h u
SWOT : im mnh, im yu, c hi, thách thc
UNCTAD : Hi ngh ca Liên Hip Quc v Thng mi và Phát trin
UNDP : Chng trình phát trin Liên Hip Quc
WB : Ngân hàng Th gii
WEF : Di'n àn Kinh t Th gii
WTO : T" chc Thng mi Th gii.
vii


DANH MC B0NG, BI1U '2, S '2

Danh mc Bng
Bng 2.1 : Các NHTM trong nc có s! h u ca i tác nc ngoài 30
Bng 2.2 : Vn ch s! h u ca mt s ngân hàng hàng u trên th gii 42
Bng 2.3 : T) l thu nhp phi lãi trên t"ng thu nhp ca mt s NHTM
(2006) 43
Bng 2.4 : Mt s ch* tiêu hot ng ngân hàng giai on 2006-2010 45
Bng 2.5 : Chi phí d phòng ca các NHTM 46
Bng 2.6 : Tng tr!ng dch v th+ ca h thng NHTM 51
Bng 2.7 : Trin khai công ngh ti các NHTM trong nc 52
Bng 2.8 : C cu t"ng phng tin thanh toán 59
Bng 2.9 : Tng tr!ng doanh thu bo him 62
Bng 2.10 : Các NHTM Vit Nam ã sáp nhp  chn ch*nh hot ng trong
giai on 1998 – 2001 76
Bng 3.1 : Mô hình t" chc chi nhánh NHTM hng ti khách hàng 92

Danh mc Biu 
Biu  2.1 : Th phn huy ng vn ca các NHTM Vit Nam nm 2006 31
Biu  2.2 : Th phn cho vay ca các NHTM Vit Nam nm 2006 31
Biu  2.3 : Tng tr!ng lao ng ti các NHTM 33
Biu  2.4 : Li nhun trc thu ca các NHTM trên a bàn TPHCM 36
Biu  2.5 : Vn iu l bình quân ca các NHTM 40
Biu  2.6 : Tng vn ca mt s NHTM 42
Biu  2.7 : Li nhun trc thu ca các NHTM 43
Biu  2.8 : ROA và ROE ca các NHTM ti Vit Nam giai on 2004-2006 44
Biu  2.9 : So sánh ROA và ROE ca NHTM trong nc vi NHTM trong
khu vc (2006) 44
Biu  2.10 : T) l n xu ca các NHTM nm 2005 46
Biu  2.11 : H s CAR ca các NHTM giai on 2004-2006 và so sánh vi
khu vc 47
Biu  2.12 : Th phn huy ng vn ca các NHTM 48
viii


Biu  2.13 : Th phn cho vay ca các NHTM 49
Biu  2.14 : Th phn ca các NHTM v dch v 50
Biu  2.15 : S lng chi nhánh và phòng giao dch ca các NHTM 55
Biu  2.16 : GDP ca nn kinh t 60
Biu  2.17 : Giá tr kim ngch xut nhp khu 60

Danh mc S 
S  1.1 : Chc nng trung gian tài chính ca Ngân hàng thng mi 5
S  1.2 : Chc nng trung gian thanh toán ca Ngân hàng thng mi 5
S  1.3 : Mô hình các nhân t môi trng kinh doanh ca Michael Porter 12
S  1.4 : H thng tiêu chí ánh giá nng lc cnh tranh ca các NHTM 13
S  2.1 : H thng t" chc NHTM Vit Nam 27
S  2.2. : S  t" chc NHTM theo thông l quc t 37
S  2.3. : S  t" chc ca VCB 38
S  2.4. : S  t" chc ca ACB 38
S  3.1 : Ni dung ch yu chng trình ci cách h thng ngân hàng Vit
Nam trong nh ng nm ti 79
S  3.2 : Mô hình tp oàn u t tài chính – ngân hàng Vietcombank 106

Danh mc Hp
Hp 2.1 : Yêu cu ca Chính ph v mc vn iu l ti thiu ca các
NHTM 41




1

LI M U

1. S cn thit và ý ngha ca  tài nghiên cu
Trong vòng hai thp niên tr li ây, hi nhp kinh t quc t tr thành mt xu th
tt yu ca thi i, din ra mnh m trên mi mt i sng kinh t xã hi ca tt
c các quc gia. Trong xu th ó, Vit Nam ã có s ch ng và tng bc tham
gia vào quá trình hi nhp quc t. Tháng 7 nm 1995, Vit Nam gia nhp
ASEAN, tham gia khu vc mu dch t do AFTA, n tháng 7 nm 2000, Vit
Nam ký Hip nh thng mi song phng vi Hoa K và tháng 12 nm 2006,
Vit Nam chính thc tr thành thành viên th 150 ca T chc thng mi th
gii WTO.
Ngành tài chính – ngân hàng cng không nm ngoài dòng chy ca tin trình hi
nhp này. Qua ó, các NHTM chc chn có nhiu c hi hn trong vic tip cn
lung vn, công ngh mi t các NHNNg, nhng cùng vi nó, nh ng ri ro và
thách thc cng nng n hn bi s gia tng cnh tranh. Do vy, trc yêu c!u tt
yu ca hi nhp, ngành ngân hàng phi có nh ng bc chu"n b và không ngng
nâng cao nng lc cnh tranh ca mình. Hot ng này cng c!n s ng h t phía
Nhà nc nhm to mt môi trng kinh t n nh và cnh tranh bình #ng, m
bo cho ngành ngân hàng phát tri$n bn v ng và ti a hóa l%i ích quc gia trong
quá trình hi nhp.
Trên c s ó, tác gi mnh dn nghiên cu  tài: “Nâng cao nng lc cnh tranh
ca các Ngân hàng thng mi Vit Nam trong thi k hi nhp”. Ni dung  tài
s phân tích, nhn nh nng lc thc s ca các NHTM Vit Nam so vi i th
cnh tranh trong tin trình hi nhp, qua ó xác nh nh ng i$m mnh $ phát
huy l%i th so sánh và nhìn nhn nh ng i$m yu $ có bin pháp khc ph&c, t ó
giúp các NHTM Vit Nam nâng cao nng lc cnh tranh ca mình, tip t&c có
nh ng óng góp tích cc trong công cuc phát tri$n kinh t t nc.
2. Mc tiêu nghiên cu ca  tài
' tài tp trung nghiên cu nh ng vn  sau:


2

- Làm sáng t( nh ng lun c khoa hc v s c!n thit phi nâng cao nng lc cnh
tranh ca các NHTM Vit Nam trong thi k hi nhp kinh t quc t.
- Làm rõ thc trng v nng lc cnh tranh ca các NHTM Vit Nam và nh ng yu
t nh hng n nng lc cnh tranh ca các NHTM.
- Phân tích nng lc cnh tranh, ánh giá nh ng i$m mnh và nh ng tn ti trong
nng lc cnh tranh ca các NHTM Vit Nam ng thi phân tích mt s nguyên
nhân ca nh ng tn ti này.
3. i tng và phm vi nghiên cu
'i t%ng nghiên cu ca  tài là: nng lc ca các NHTM v nhân lc, qun tr,
tài chính, sn ph"m dch v&, công ngh, uy tín thng hiu và mng li. Ngoài ra
 tài cng nghiên cu nh ng yu t nh hng n nng lc cnh tranh ca các
NHTM nh môi trng v) mô mà các NHTM ang hot ng, nhu c!u v dch v&
ngân hàng và các ngành có liên quan n ngành ngân hàng.
Phm vi thi gian nghiên cu: so sánh s liu các hot ng ca h thng NHTM
Vit Nam trong khong thi gian t nm 2004 n nm 2006.
4. Phng pháp nghiên cu
S* d&ng phng pháp duy vt bin chng trong phân tích nh l%ng và thng kê
v s liu hot ng ca các NHTM Vit Nam, trên c s tham kho các tp chí,
k+ yu, website v hot ng ngân hàng.
5. Ni dung nghiên cu
Ni dung nghiên cu ca Lun vn gm 3 chng:
Chng 1: C s lý thuyt v Nng lc cnh tranh ca Ngân hàng thng mi và
Hi nhp tài chính quc t.
Chng 2: Thc trng Nng lc cnh tranh ca các Ngân hàng thng mi Vit
Nam hin nay.
Chng 3: Mt s  xut nhm nâng cao nng lc cnh tranh ca các Ngân hàng
thng mi Vit Nam trong thi k hi nhp.


3









CHNG 1

C S LÝ THUYT V NNG LC CNH TRANH CA
NGÂN HÀNG THNG MI VÀ HI NHP TÀI CHÍNH
QUC T


4

1.1 NGÂN HÀNG THNG MI VÀ NNG LC CNH TRANH CA NGÂN
HÀNG THNG MI
1.1.1 Khái quát v Ngân hàng thng mi
1.1.1.1 Khái nim Ngân hàng thng mi
Ngân hàng thung mi (NHTM) là mt loi hình nh ch tài chính trung gian thuc
th trng tài chính, thc hin chc nng c bn nht ca th trng tài chính là d,n
vn t ni tha vn n ni thiu vn trong nn kinh t.
Theo 'o lut ngân hàng ca Cng hòa Pháp nm 1941 thì: NHTM là nh ng c s
mà ngh nghip thng xuyên là nhn tin bc ca công chúng di hình thc ký
thác, hoc di các hình thc khác, và s* d&ng ngun lc cho chính h trong các
nghip v& v chit khu, tín d&ng và tài chính.
Theo lut các T chc tín d&ng Vit Nam s 02/1997/QH10 có hiu lc vào tháng
10/1998 thì: “ T chc tín d&ng là doanh nghip %c thành lp theo quy nh ca
Lut này và các quy nh khác ca pháp lut $ hot ng kinh doanh tin t, làm
dch v& ngân hàng vi ni dung ch yu là nhn tin g*i $ cung cp tín d&ng, cung
cp dch v& thanh toán” và “Ngân hàng là loi hình t chc tín d&ng %c thc hin
toàn b hot ng ngân hàng và các hot ng khác có liên quan”
1

Mc dù các khái nim v NHTM có th$ khác nhau gi a các quc gia, song chúng ta
có th$ hi$u và nhìn nhn khái nim NHTM di góc  sau: ó là mt doanh nghip
hot ng trong lnh vc kinh doanh tin t, thc hin giao dch trc tip vi các cá
nhân, t chc kinh t, vi ni dung ch yu là nhn tin gi  cho vay, thc hin
chit khu, cung cp các phng tin thanh toán và cung ng dch v ngân hàng cho
các i tng trên.
Nh vy, có th$ nói rng NHTM là mt nh ch tài chính trung gian quan trng trong
nn kinh t th trng. Nh h thng nh ch tài chính trung gian này mà các ngun
tin nhàn r-i nm ri rác trong xã hi s %c huy ng, tp trung li vi s l%ng 
ln $ cp tín d&ng cho các t chc kinh t, cá nhân nhm m&c ích ph&c v& cho quá
trình phát tri$n kinh t - xã hi.


1
'iu 10 - Lut các t chc tín d&ng Vit Nam 1997


5

1.1.1.2 Chc nng ca Ngân hàng thng mi
- Chc nng trung gian tài chính: ây là chc nng c bn nht ca NHTM, trong
ó, chc nng trung gian tín d&ng gi vai trò then cht. Vi chc nng này,
NHTM óng vai trò trung gian $ huy ng và tp trung ngun vn tm thi nhàn
r-i trong xã hi (tin tit kim, vn tm thi nhàn r-i ca các cá nhân, t chc kinh
t), bin nó thành ngun tài chính tp trung $ cung ng tín d&ng cho các i
t%ng có nhu c!u s* d&ng vn, ph&c v& cho các m&c ích sn xut kinh doanh,
tiêu dùng cá nhân, thc hin các hat ng !u t ngn và dài hn vi m&c tiêu
m bo to ra s phát tri$n bn v ng và hiu qu mang li là cao nht.







- Chc nng trung gian thanh toán: NHTM ng ra làm trung gian $ thc hin các
giao dch thanh toán gi a các t chc, cá nhân (ngi chuy$n tin) có nhu c!u
thanh toán không dùng tin mt n ngi bán hàng, ngi cung cp dch v&,
(ngi th& hng) $ hoàn tt các quan h kinh t giao dch gi a h vi nhau.
S  1.2: Chc nng trung gian thanh toán ca NHTM






Các t!ng lp
dân c, các
t chc kinh
t, các n v
s nghip,
có nhu c!u
chuy$n tin
thanh toán
qua ngân
hàng (ngi
chuy$n tin)
Các t
chc kinh
t, cá nhân,
là ngi
bán hàng,
ngi cung
cp dch v&
(ngi th&
hng)
Ngân hàng
thng mi
Lnh
chuy$n tin
Giy báo có
Thông báo
nhn tin
Các t!ng
lp dân
c, các t
chc kinh
t, các
n v s
nghip,
có vn
tm thi
nhàn r-i
Các t!ng lp dân c, các
t chc kinh t, các n v
s nghip, có nhu c!u
vay vn ph&c v& sn xut
kinh doanh, tiêu dùng.
Tham gia vn thc hin
các hot ng !u t ngn
hn, !u t dài hn.
Ngân hàng
thng mi
Tin g*i
tit kim

Cho vay
'!u t
S  1.1: Chc nng trung gian tài chính ca NHTM


6

- Chc nng cung cp các dch v ngân hàng: ngoài hai chc nng c bn là trung
gian tài chính và trung gian thanh toán, NHTM còn có chc nng cung cp các
dch v& ngân hàng. Các dch v& ó có th$ %c chia làm hai nhóm nh sau:
+ Nhóm các dch v& truyn thng nh: chit khu thng phiu, bo qun tài sn
có giá, cung cp dch v& y thác,
+ Nhóm các dch v& mi phát tri$n g!n ây nh: t vn tài chính, t vn !u t,
dch v& bo hi$m, môi gii !u t, các công c& tài chính phái sinh,
Tùy theo mc  phát tri$n và i t%ng khách hàng ca tng ngân hàng mà các
ngân hàng có th$ a dng hóa các loi hình dch v& cung ng ca mình.
1.1.1.3 Vai trò ca Ngân hàng thng mi
- Vai trò nâng cao hiu qu s dng vn cho nn kinh t: $ có th$ phát tri$n kinh t
phi có vn cho !u t phát tri$n. Nh ng ngi c!n vn $ !u t có th$ huy ng
vn trc tip t nh ng ngi tha vn, nhng h s phi mt rt nhiu thi gian và
chi phí $ gp nhau và giao dch. 'iu này cng tng t vi nh ng ngi có vn
nhng ang tìm kim c hi !u t. Thay vào ó, NHTM chính là c!u ni $ d,n
vn t ni tha n ni thiu vi chi phí thp và thi gian ngn. Có th$ nói NHTM
óng vai trò huyt mch (v vn) trong vic huy ng %c các ngun tài chính
tm thi nhàn r-i $ ph&c v& cho nhu c!u !u t phát tri$n kinh t mt cách an
toàn và hiu qu.
- Vai trò nâng cao hiu qu lu thông tin trong nn kinh t: khi NHTM ra i, giao
dch thanh toán gi a các t chc, cá nhân, %c thc hin thông qua NHTM thay
vì giao dch trc tip nh trc ây, giúp các t chc, cá nhân s* d&ng dch v& này
tit kim %c chi phí di chuy$n, "y nhanh tc  lu chuy$n vn, nâng cao hiu
qu hot ng sn xut kinh doanh cng nh gim thi$u ri ro trong lu thông tin
mt. Ngoài ra, vi mng li rng c trong và ngoài nc, các NHTM giúp cho
vic giao thng trong nc cng nh quc t %c thun l%i, nhanh chóng, an
toàn và hiu qu hn.
- Vai trò tng h vi các ngành trong lnh vc tài chính cùng phát trin: s phát
tri$n ca NHTM có tác ng tng h- vi s phát tri$n ca các l)nh vc tài chính

Xem chi tiết: Nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại Việt Nam trong thời kỳ hội nhập