12556

Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
2. Bản chất NSNN.
Lịch sử hình và phát triển của các nớc trên thế giới cho thấy NSNN ra đời,
phát triển cùng với kinh tế hàng hoá và Nhà nớc. Kinh tế hàng hoá và Nhà nớc là
hai điều kiện tiền đề để cho NSNN ra đời, phát triển. Cùng với sự phát triển của
kinh tế hàng hoá và mức độ hoàn thiện của Nhà nớc phạm trù NSNN cũng phát
triển tơng ứng.
Bản chất kinh tế của NSNN là quan hệ kinh tế - tài chính giữa một bên là
Nhà nớc và bên kia là các tác nhân của của nền kinh tế hàng hoá trong quá trình
phân bổ, sử dụng các nguồn lực của nền kinh tế, phân phối và phân phối lại thu
nhập do các tác nhân kinh tế mới sáng tạo ra. Bản chất kinh tế không tách rời bản
chất chính trị của NSNN. Bản chất chính trị của NSNN gắn liền với bản chất của
giai cấp cầm quyền, NSNN là ngân sách của Nhà nớc của giai cấp cầm quyền, do
Nhà nớc đó mà sinh ra, vì Nhà nớc đó mà tồn tại và phát triển. Bản chất chính trị
của NSNN giải thích lý do ra đời, điều kiện tồn tại, muc tiêu và sứ mạng mà
NSNN phụng sự là lợi ích của giai cấp cầm quyền.
3.Vai trò của NSNN .
Trong nền kinh tế thị trờng, vai trò của NSNN là đảm bảo nguồn tài chính
thực hiện chức năng Nhà nớc công quyền, duy trì sự tồn tại của thể chế chính trị,
là công cụ thúc đẩy tăng trởng, ổn định và điều chỉnh kinh tế vĩ mô của Nhà nớc,
bù đắp những khiếm khuyết của thị trờng, đảm bảo công bằng xã hội, bảo vệ môi
trờng sinh thái.
3.1 Ngân sách tiêu dùng: Công cụ bảo đảm thực hiện chức năng Nhà nớc
công quyền và bảo vệ tổ quốc .
Nh đã trình bày ở trên, NSNN mang bản chất chính trị, có nghĩa là nó thực
hiện ý chí của giai cấp thống trị. Do vậy, NSNN phải đảm bảo hoạt động của bộ
5
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
máy hành chính, công bằng xã hội, duy trì, cải thiện cơ sở hạ tầng, giữ gìn an
ninh, quốc phòng, trật tự và an toàn xã hội. Chính điều đó đã tạo nên bộ phận
ngân sách thờng xuyên ( bao gồm cả chi cho cơ sở hạ tầng) của mọi loại hình
ngân sách Nhà nớc.
3.2 Ngân sách phát triển: Công cụ thúc đẩy tăng trởng, ổn định và điều
khiển kinh tế vĩ mô của Nhà nớc.
Ngoài ngân sách đảm bảo chi thờng xuyên, quốc phòng, an ninh là ngân
sách can thiệp vào kinh tế. Nhà nớc cần phải tác động vào quá trình phát triển
kinh tế dù đó là kinh tế kế hoạch tập trung hay kinh tế thị trờng. Với ý nghĩa đó,
tiềm lực tài chính của Nhà nớc phải đủ mạnh đảm bảo cho Nhà nớc chủ động thực
hiện chính sách tài khoá nới lỏng hoặc thắt chặt, thực hiện kích cầu đầu t, tiêu
dùng nhằm thúc đẩy tăng trởng kinh tế.
Ngày nay, trong nền kinh tế thị trờng hiện đại, không một Nhà nớc nào
không sử dụng ngân sách để tác động vào nền kinh tế. Tuy nhiên trong thực tế,
vai trò công cụ thúc đẩy tăng trởng, ổn định, điều tiết vĩ mô của một Ngân sách
phát triển đã đợc nhận thức vận dụng rất khác nhau tuỳ thuộc quan niệm của mỗi
Nhà nớc, tuỳ theo bối cảnh kinh tế của mỗi thời kỳ.
Tất cả những điều đó thể hiện vị trí quan trọng của NSNN với t cách là một
công cụ tài chính vĩ mô sắc bén, nhạy cảm, hiệu quả để Nhà nớc can thiệp, điều
chỉnh nền kinh tế. Do đó, Nhà nớc cần phải nắm chắc cơ chế tác động của thu, chi
ngân sách đối với kinh tế thông qua nhận thức đầy đủ và làm chủ cơ chế tác động
của hiệu ứng kích thích kinh tế của NSNN để phát huy vai trò thúc đẩy tăng trởng,
ổn định và điều khiển kinh tế vĩ mô của NSNN.
3.3 NSNN: Công cụ bù đắp những khiếm khuyết của thị trờng, đảm bảo
công bằng xã hội, bảo vệ môi trờng sinh thái.
Những khiếm khuyết của thị trờng là không thể tránh khỏi, Nhà nớc cần
can thiệp để đảm bảo công bằng xã hội. Tuy nhiên cần phải có sự thống nhất giữa
6
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
mong muốn can thiệp với cách thức hoạch định và thực hiên các biện pháp can
thiệp nhằm bảo vệ tầng lớp nghèo và công bằng. Việc sử dụng thiếu thận trọng
các công cụ tài chính đôi khi lại phủ nhận mục đích và bản chất tốt đẹp của ngời
quyết định.
Thị trờng thờng xuyên chạy theo mục đích kinh tế không chú ý đến lợi ích
cộng đồng, công bắng xã hội, môi trờng sinh thái. Khiếm khuyết của thị trờng chỉ
có thể bù đắp phần nào nhờ vào Nhà nớc, nhờ vào hiệu quả sử dụng quyền lực
pháp lý, quyền lực kinh tế.
4. Chức năng của NSNN.
Nhận thức đúng đắn, đầy đủ các chức năng vốn có của NSNN là điều hết
sức quan trọng, bởi điều đó quyết định chất lợng, hiệu quả của các quyết định xây
dựng và sử dụng công cụ NSNN trong kinh tế thị trờng, tránh đợc các quyết định
chủ quan, duy ý chí- cội nguồn của các sai lầm không đáng có.
4.1 Chức năng phân phối:
Đặc điểm cơ bản của phân phối NSNN:
Thứ nhất, phân phối dới hình thức giá trị, chủ yếu sử dụng tiền tệ làm đơn
vị tính, phơng tiện phân phối.
Thứ hai, tham gia không đầy đủ vào quá trình phân phối các yếu tố đầu
vào.
Thứ ba, thực hiên phân phối kết quả của quá trình sản xuất, cung ứng hàng
hoá, dịch vụ.
Thứ t, phân phối NSNN tác động đến cả cung và cầu của nền kinh tế gắn
liền với sự hình thành và sử dụng quỹ NSNN.
Thứ năm, Nhà nớc là chủ thể trong các quan hệ phân phối có liên quan đến
NSNN. Nhà nớc sử dụng tối đa quyền lực chính trị, quyền chủ sở hữu trong quá
trình phân phối NSNN.
7
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
Thứ sáu, về cơ bản, quá trình phân phối lại NSNN mang tính không hoàn
trả trực tiếp, không phát sinh nghĩa vụ vay trả nợ.
Các đặc điểm trên cho thấy phân phối NSNN làm tăng luồng tiền đầu t cho
sản xuất, tăng mức thu nhập của những ngời hởng lơng từ NSNN, tạo ra lợng cầu
mới cho nền kinh tế. Chính những đặc điểm này, phân biệt phân phối NSNN với
phân phối theo cơ chế cạnh tranh thị trờng hoặc phân phối theo mệnh lệnh của kế
hoạch hoá.
4.2 Chức năng giám đốc.
Giám đốc ở đây đợc hiểu là giám sát, đôn đốc, kiểm tra bằng tiền, tiến
hành một cách thờng xuyên, liên tục cùng với quá trình vận động của các đối tợng
phân phối NSNN. Giám đốc NSNN thông qua các nghiệp vụ thống kê, kế toán,
kiểm toán, thanh tra, kiểm tra tài chính, chế độ công khai tài chính ngân sách và
các phơng tiện thông tin đại chúng. Giám đốc NSNN đợc thực hiện cả ở tầm vĩ
mô và vi mô, cả trực tiếp và gián tiếp. Thông qua giám đốc NSNN, Nhà nớc kiểm
soát tình hình tài chính vĩ mô, Nhà nớc xem xét kết quả mức độ thực hiện chế độ,
hạn mức tại các cơ sở, đơn vị.
Thực hiện tốt chức năng giám đốc, một mặt, Nhà nớc đợc cung cấp những
hình ảnh đúng đắn, trung thực về thực trạng, quá trình diễn biến, xu hớng vận
động của NSNN. Mặt khác, trên cơ sở hiệu quả giám đốc, Nhà nớc tiếp tục vững
bớc hoặc có những điều chỉnh cần thiết trong điều hành NSNN, tiến tới các mục
tiêu chiến lợc đã xác định có hiệu quả.
5. Tổ chức hệ thống ngân sách nhà nớc.
Hệ thống NSNN là tổng thể các cấp Ngân sách có quan hệ hữu cơ với nhau
và đợc tổ chức theo nguyên tắc nhất định.
8
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
Theo nh định nghĩa trên thì việc tổ chức hệ thống Ngân sách là việc giải
quyết các mối quan hệ hữu cơ giữa các cấp Ngân sách theo nguyên tắc. Tuỳ theo
đặc điểm mỗi quốc gia, tình hình kinh tế xã hội mà hệ thống NSNN đợc tổ chức
theo các cách thức, mô hình khác nhau. Dù hệ thống đó đợc tổ chức nh thế nào đi
chăng nữa cũng phải xuất phát từ hai căn cứ:
Thứ nhất, hệ thống NSNN phải phù hợp với cơ cấu hệ thống quản lý. Có
nhiều mô hình quản lý khác nhau trên thế giới, mỗi mô hình đều tìm ra cho mình
một cách đi riêng sao cho hiệu quả, chính xác.
Thứ hai, Hệ thống NSNN phải phù hợp với trình độ phân cấp quản lý kinh
tế giữa các cấp chính quyền Nhà nớc.
ở Việt Nam, hệ thống NSNN đựợc tổ chức một cách thống nhất phù hợp
với hệ thống quản lý Nhà nớc nhằm đảm bảo hai nguyên tắc:
5.1 Nguyên tắc thống nhất .
Đó là sự thống nhất về hoạt động tài chính trong nền kinh tế Quốc dân và
tính thống nhất giữa nội dung hoạt động tài chính và các hoạt động kinh tế khác
trong nền kinh tế quốc dân. Toàn bộ các chế độ, chính sách, các nghiệp vụ đều đ-
ợc hoạch định, thực hiên, chỉ đạo sát sao của Chính Phủ. Cơ quan cao nhất có
quyền phê duỵệt Ngân sách là Quốc hội.
5.2 Nguyên tắc tập trung dân chủ .
Việc xây dựng kế hoạch dự toán Ngân sách từ cơ sở huy động sự tham gia
đông đảo của các cá nhân. Đây là nguyên tắc thể hiện bản chất Nhà nớc ta là: dân
chủ, của dân, do dân và vì dân.
6. Tổ chức hệ thống NSNN ở Việt Nam.
9
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
Việt Nam là một quôc gia thống nhất, hệ thống chính quyền đợc phân
thành bốn cấp. Do vậy, hệ thhống NSNN cũng đợc phân thành bốn cấp. Ngân
sách trung ơng đống vai trò chủ đạo, ngân sách xã, phờng đống vai trò hạt nhân,
Ngân sách tỉnh, huyện đóng vai trò trung gian.
7. Phân cấp quản lý NSNN
Phân cấp quản lý NSNN là việc giải quyết tất cả các mối quan hệ giữa các
cấp chính quyền liên quan đến quản lý và điều hành NSNN.
7.1 Nguyên tắc phân cấp quản lý NSNN
Thứ nhất, phân cấp quản lý NSNN phù hợp với phân cấp quản lý kinh tế xã
hội của Nhà nớc.
Thứ hai, phân cấp quản lý NSNN đảm bảo ngân sách TW giữ vai trò chủ
đạo và tính độc lập, tự chủ của các cấp Ngân sách địa phơng.
Thứ ba, phân cấp quản lý NSNN phải phân định rõ nguồn thu, nhiệm vụ chi
giữa các cấp và ổn định phần trăm các khoản thu.
7.2 Nội dung phân cấp quản lý NSNN
Một là, phân cấp về các vấn đề liên quan đến chế độ của NSNN.
Hai là, phân cấp về các vấn đề liên quan đến nghiệp vụ quản lý và điều
hành NSNN, trách nhiệm của các cơ quan chức năng.
Ba là, phân cấp về nội dung thu, chi Ngân sách.
8. Năm ngân sách và chu trình ngân sách
8.1.Năm ngân sách
10
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
Năm ngân sách chỉ khoảng thời gian mà trong đó dự toán thu, chi ngân
sách đã đợc phê chuẩn có hiệu lực thực hiện.
Thông thờng trên thế giới năm ngân sách có thời gian là 12 tháng nhng
khác nhau về thời điểm bắt đầu và kết thúc.
ở Việt Nam, năm ngân sách gồm 12 tháng, bắt đầu từ 1/1 đến 31/12 ( tính
theo năm dơng lịch ).
8.2 Chu trình ngân sách .
Chu trình ngân sách là quá trình tính từ khi bắt đầu hình thành nên dự toán
NSNN của một năm nào đó cho tới khi kết thúc.
Chu trình ngân sách gồm ba giai đoạn:
Giai đoạn 1: Hình thành kế hoạch NSNN ( thu, chi )
Giai đoạn hai: Chấp hành NSNN ( thực hiện kế hoạch thu, chi )
Giai đoan 3: Quyết toán NSNN
II.Cấp ngân sách Quận -Huyện
1. Khái niêm và lịch sử hình thành.
Trong nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung bao cấp , NSNN ta tổ chức thành
hai cấp: Ngân sách TW và Ngân sách tỉnh, thành phố. Việc phân cấp nh vậy là
phù hợp với nhiệm vụ của mỗi cấp chính quyền trong việc huy động tối đa nguồn
lực tài chính. ở thời kỳ này, Ngân sách Quận -Huyện đóng vai trò là một cấp dự
toán.
Ngày 15 /5 /1978, với chủ chơng xây dựng Quận, Huyện thành một cấp có
cơ cấu kinh tế hoàn chỉnh, có t cách là một đơn vị kinh tế công nông nghiệp phát
triển toàn diện, Hội Đồng Chính Phủ đã ra Nghị Quyết 108 /CP xác định quyền
hạn và trách nhiệm của chính quyền địa phơng cấp Quận, Huyện về quản lý tài
chính, ngân sách. Nghị quyết có quy định các khoản thu, chi Ngân sách Quận-
Huyện. Ngày 19 /11 /1983, HĐBT ra Nghị quyết số 138 / HĐBT về cải tiến phân
11
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
cấp ngân sách địa phơng, nói rõ hơn quyền hạn và trách nhiệm của Ngân sách
Quận -Huyện.
Sau Đại Hội Đảng lần thứ VI , nền kinh tế nớc ta chuyển đổi sang nền kinh
tế thị trờng có sự quản lý của Nhà nớc, định hớng XHCN. Cùng với đà đổi mới
của nền kinh tế đất nớc, Ngân sách Quận -Huyện cũng đợc xác định lại vai trò,
nhiệm vụ của mìmh. Cụ thể, ngày 27 /11 /1989 HĐBT đã ra nghị quyết số 186
/HĐBT vè phân cấp quản lý ngân sách địa phơng trong đó có Ngân sách Quận -
Huyện. Ngày 16 /2 /1992 HĐBT ban hành Nghị quyết số 186 / HĐBT sửa đổi bổ
sung nghị quyết186 / HĐBT ngày 27/11/1989.
Kỳ họp thứ 8 Quốc Hội khoá IX khẳng định: Quận, Huyện là một cấp
chính quyền có Ngân sách, Ngân sách Quận -Huyện là một bộ phận hợp thành
Ngân sách địa phơng thuộc hệ thống NSNN.
Nh vậy, Ngân sách Quận -Huyện là một cấp ngân sách thực hiện vai trò,
chức năng, nhiệm vụ của NSNN trên phạm vi địa bàn Quận, Huyện.
Khảo sát quá trình hình thành Ngân sách Quận -Huyện, ta có thể thấy
Ngân sách Quận -Huyện từ một cấp dự toán đã trở thành một cấp ngân sách có
nguồn thu và nhiệm vụ chi riêng. Đó là một lối đi đúng đắn trong quá trình phát
triển nền tài chính quốc gia. Trớc tiên, nó giúp cho Ngân sách cấp Tỉnh, TW giảm
đợc khối lợng công việc. Tiếp theo, nó giúp cho các cấp chính quyền có thể nắm
bắt đợc tình hình kinh tế nói chung và tài chính nói riêng từ cơ sở.
Ngân sách Quận -Huyện mang bản chất của NSNN, đó là mối quan hệ giữa
Ngân sách Quận -Huyện với các tổ chức, cá nhân trên địa bàn quận trong quá
trình phân bổ, sử dụng các nguồn lực kinh tế của Quận. Mối quan hệ đó đợc điều
chỉnh, điều tiết sao cho phù hợp với bản chất Nhà nớc XHCN. Đó là Nhà nớc của
dân, do dân, vì dân dới sự lãnh đạo của Đảng Cộng Sản Việt Nam. Nhà nớc Việt
Nam là Nhà nớc của công nhân và nhân dân lao động, bộ phận ngời chiếm tuyệt
đại đa số trong xã hội. Do vậy, lợi ích của Nhà nớc XHCN Việt Nam không có gì
hơn ngoài mong muốn đợc phục vụ tổ quốc, phục vụ nhân dân.
12
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
Có thể nói, việc Ngân sách Quận -Huyện trở thành một cấp ngân sách đã
làm cho bộ mặt NSNN mang một diện mạo, sắc thái mới, nền tài chính quốc gia
trở nên lành mạnh và hiệu quả hơn. Thực tế đã chứng minh, trong những năm qua,
xét riêng ở cấp độ Quận,Huyện, tình hình kinh tế - tài chính có những bớc tiến
đáng kể. Ngoài ra, Ngân sách Quận -Huyện còn thể hiện bản chất chính trị của
Nhà nớc ta thông qua việc thực hiện đúng đắn, hiệu quả, có sáng tạo các chủ ch-
ơng, chính sách của Đảng và Nhà nớc. Tuy nhiên, bên cạnh những u điểm đã pháy
huy đợc là một loạt những hạn chế cần khắc phục kịp thời, đòi hỏi sự quan tâm,
tâm huyết của các cá nhân, ban, ngành phối hợp cùng giải quyết.
2.Vai trò của Ngân sách Quận -Huyện
Nh đã nêu trong định nghĩa Ngân sách Quận -Huyện có vai trò của NSNN
trên địa bàn Quận, Huyện. Đó là vai trò đảm bảo chức năng Nhà nớc ; an ninh,
quốc phòng; thúc đẩy phát triển , ổn định kinh tế; bù đắp những khiếm khuyết thị
trờng, công bằng xã hội và bảo vệ môi trờng.
2.1 Ngân sách Quận -Huyện - bảo đảm thực hiện chức năng Nhà nớc,
bảo vệ an ninh trật tự cấp Quận Huyện.
Là một cấp chính quyền Quận, Huyện cũng tổ chức ra cho mình một hệ
thồng các cơ quan, đoàn thể hành chính nhằm thực hiện các chức năng của Nhà n-
ớc. Điều đó cũng có nghĩa là để cho các cơ quan đoàn thể đó hoạt động đợc cần
phải có một quỹ tài chính tập trung cho nó- Đó chính là Ngân sách Quận -Huyện.
Mặc dù không lớn mạnh nh ngân sách TW nhng Ngân sách Quận -Huyện cũng
tạo cho mình một vị thế nhất định nhằm chủ động trong việc thực hiện chức năng
Nhà nớc ở điạ phơng. Tuỳ theo phạm vi địa lý, tình hình kinh tế xã hội trên từng
Quận, Huyện mà nhu cầu đảm bảo này là khác nhau.
13
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
Hiện nay, nớc ta có trên 1.380.000 công chức ( số liệu năm 2000 ) đang
làm việc trong cả nớc. Để duy trì hoạt động của bộ máy này phải tốn một khoản
Ngân sách khổng lồ. Nhng trong khi Nhà nớc đang chắt chiu từng đồng thì ở một
số đơn vị việc sử dụng Ngân sách vẫn lãng phí, sai phạm. Do vậy, đòi hỏi Ngân
sách Quận -Huyện, với t cách là Ngân sách của các đơn vị cơ sở cần phải quản lý
chặt chẽ, cấp phát đúng chính sách, chế độ, hạn mức làm sao cho bộ máy Nhà n-
ớc hoạt động tốt mà vẫn tiết kiệm, hiệu quả.
Trong các chức năng của Nhà nớc, chức năng đảm bảo an ninh trật tự, quốc
phòng đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Đây là công cụ quyền lực của Nhà nớc,
nhằm bảo vệ ý chí của Nhà nớc, tạo điều kiện an toàn để Quận, Huyện phát triển
mọi mặt. Để đảm bảo cho chức năng đặc biệt này, Ngân sách Quận -Huyện cần
phải có kế hoạch cụ thể, chi tiết, có các khoản dự phòng hợp lý.
2.2 Ngân sách Quận -Huyện -Công cụ thúc đẩy, phát triển ổn định kinh
tế
Để thực hiện tốt chiến lợc kinh tế - tài chính của cấp tỉnh, cấp TW, cấp
Quận - Huyện cần phải sử dụng các công cụ sẵn có của mình để điều tiết , định h-
ớng. Một trong những công cụ đắc lực là Ngân sách. Sẽ không có một cơ câú kinh
tế ổn định, phát triển nếu bỏ qua công cụ này. Các Quân- Huyện phải căn cứ vào
thế mạnh của địa phơng mình để định hớng, hình thành cơ cấu kinh tế, kích thích
phát triển. Đồng thời các Quận -Huyện phải cung cấp kinh phí, vốn đầu t, hỗ trợ
về cơ sở hạ tầng, tạo môi trờng thuận lợi cho các doanh nghiệp hoạt động.
Thuế là một phơng tiện đắc lực trong điều tiết vĩ mô kinh tế, Quận - Huyện
có thể sử dụng công cụ này để điều chỉnh cơ cấu kinh tế. Ngoài ra cấp Quận
-Huyện phải xây dựng cho mình một tiềm lực kinh tế riêng, đó là các doanh
nghiệp Nhà nớc do cấp Quận quản lý. Loại hình doanh nghiệp này phải đóng vai
trò chủ đạo trong nền kinh tế Quận - Huyên.
14

Xem chi tiết: 12556