tg245

Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
Phát triển Nông thôn Nam Hà Nội làm đề tài cho chuyên đề
tốt nghiệp của mình.
Chơng 1: tổng quan về thanh toán không dùng tiền
mặt
1.1Sự cần thiết khách quan của thanh toán không dùng tiền mặt:
1.1.1.Khái niệm thanh toán không dùng tiền mặt:
Thanh toán không dùng tiền mặt là cách thanh toán không có sự xuất hiện
của tiền mặt mà đợc tiến hành bằng cách trích tiền từ tài khoản của ngời chi trả
để chuyển vào tài khoản của ngời thụ hởng mở tại ngân hàng, hoặc bằng cách bù
trừ lẫn nhau thông qua vai trò trung gian của ngân hàng.
Trong nền kinh tế thị trờng, thanh toán không dùng tiền mặt đã trở thành sản
phẩm dịch vụ quan trọng của ngân hàng thơng mại để cung cấp cho khách hàng
là các đơn vị, tổ chức kinh tế, cá nhân trong nền kinh tế.
1.1.2.Sự cần thiết khách quan của thanh toán không dùng tiền mặt:
Sự phát triển của nền kinh tế hàng hoá với tốc độ nhanh chóng đòi hỏi phải
có phơng thức thanh toán phù hợp.
Để một vật thể có tác dụng là tiền, nó phải đợc chấp nhận rộng rãi, tức là mọi
ngời đều phải sẵn lòng nhận nó trong việc thanh toán mua hàng hoá hay dịch vụ.
Một vật thể có giá trị đối với mọi ngời thì có thể đợc chọn làm tiền, và một chọn
lựa tự nhiên là một kim loại quý ví dụ vàng hay bạc. Từ cổ xa đến cách đây một
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
vài trăm năm, những kim loại quý này đã tác dụng nh một phơng tiện trao đổi
trong mọi xã hội trừ những xã hội sơ khai nhất. Tuy nhiên, trọng lợng của những
kim loại này thờng rất nặng và do đó, việc chuyên chở chúng từ nơi này sang nơi
khác gặp rất nhiều khó khăn.
Sự phát triển tiếp theo trong thanh toán là đồng tiền giấy. Thoạt đầu, đồng
tiền giấy là một lời hứa có thể chuyển đổi sang đồng tiền kim loại hoặc sang
một số lợng kim loại quý. Tuy nhiên, do những thuận lợi của loại tiền giấy, nó
đã nhanh chóng trở thành đồng tiền pháp định, loại tiền giấy mà chính phủ có uỷ
nhiệm pháp lý, song lại không có khả năng chuyển đổi thành tiền kim loại hoặc
kim loại quý đợc ở hầu hết các quốc gia. Đồng tiền giấy có lợi là nó nhẹ hơn
nhiều so với tiền kim loại hoặc kim loại quý; nhng nó có thể đợc chấp nhận làm
phơng tiện trao đổi chỉ với điều kiện là có sự tín nhiệm đối với cơ quan thẩm
quyền và khi việc làm giả là cực kỳ khó khăn. Do tiền giấy đã tiến triển thành
một thứ thoả ớc pháp lý, các nớc có thể thay đổi đồng tiền mà họ dùng theo ý
muốn.
Trở ngại chính của đồng tiền giấy và đồng tiền kim loại là ở chỗ chúng phức
tạp, tốn kém, thiếu an toàn và mất nhiều chi phí trong việc vận chuyển, bảo quản
và kiểm đếm. Ngoài ra, thanh toán bằng tiền mặt còn gây cản trở trong quá trình
chu chuyển và tuần hoàn vốn của quá trình tái sản xuất. Do đó, với sự phát triển
của xã hội và tiến bộ khoa học kỹ thuật, thanh toán không dùng tiền mặt ra đời.
Thanh toán không dùng tiền mặt đã khắc phục đợc những nhợc điểm của
thanh toán bằng tiền mặt, có tác động qua lại với các mặt nghiệp vụ ngân hàng
khác, có tác động quan trọng tới sự phát triển, mở rộng của nền kinh tế, do đó
thanh toán không dùng tiền mặt ngày càng phù hợp và cần thiết với sự phát triển
của xã hội. Thanh toán không dùng tiền mặt chính là một nấc thang phát triển
tất yếu của hoạt động thanh toán trong nền kinh tế thị trờng và chính nó cũng đã
tạo điều kiện cho sản xuất và lu thông hàng hoá đợc mở rộng và phát triển.
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
1.2.Vai trò và đặc điểm của thanh toán không dùng tiền mặt:
1.2.1.Vai trò của thanh toán không dùng tiền mặt:
Thanh toán không dùng tiền mặt đóng vai trò ngày càng quan trọng trong
nền kinh tế. Vai trò đó đợc thể hiện ở các mặt sau:
-Đối với nền kinh tế: thanh toán không dùng tiền mặt thúc đẩy nhanh sự vận
động của vật t, tiền vốn trong nền kinh tế quốc dân, dẫn đến giảm thấp chi phí
sản xuất và lu thông, tích luỹ cho quá trình tái sản xuất.
Trong quá trình mua bán, các nguồn vật t hàng hoá đợc luân chuyển từ đơn
vị bán hàng sang đơn vị mua hàng và tiền vốn đợc luân chuyển từ đơn vị mua
hàng sang đơn vị bán hàng. Hệ thống ngân hàng đã góp phần rất quan trọng vào
việc đẩy nhanh quá trình thanh toán giữa các tác nhân trong nền kinh tế, bù đắp
kịp thời chi phí sản xuất cho đơn vị bán hàng, thúc đẩy nhanh tốc độ luân
chuyển vốn, rút ngắn kịp thời gian sản xuất, giảm thấp chi phí sản xuất và lu
thông, tăng tích luỹ cho quá trình sản xuất.
Ngoài ra, thanh toán không dùng tiền mặt góp phần làm giảm thấp tỷ trọng
tiền mặt trong lu thông tiền tệ, do đó tiết kiệm đợc chi phí lu thông cho xã hội.
Mặt khác, thanh toán không dùng tiền mặt còn tạo ra sự chuyển hóa thông suốt
giữa tiền mặt và tiền chuyển khoản. Cả hai khía cạnh đó đều tạo điều kiện thuận
lợi cho công tác kế hoạch hoá và điều hoà lu thông tiền tệ.
-Đối với ngân hàng: thanh toán không dùng tiền mặt tạo khả năng tập trung
nguồn vốn tín dụng vào hệ thống ngân hàng để đầu t cho lĩnh vực kinh tế.
Thanh toán không dùng tiền mặt tạo khả năng tập trung các nguồn vốn tạm
thời nhàn rỗi vào hệ thống ngân hàng đồng thời cũng tạo ra thu nhập cho ngân
hàng. Nhờ vào đó, ngân hàng có thể sử dụng các nguồn vốn này để đầu t cho các
hoạt động kinh tế.
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
Bên cạnh đó, thanh toán không dùng tiền mặt tạo những tiền đề kinh tế thuận
lợi để ngân hàng kiểm soát các hoạt động kinh tế của các tác nhân kinh tế với
mục đích củng cố kỷ luật thanh toán, đảm bảo nguyên tắc thu chi tài chính và
nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Thu chi bằng tiền của các tác nhân thể hiện trên
tài khoản tại ngân hàng. Nó phản ánh kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh
của các doanh nghiệp. Thông qua số liệu này, ngân hàng có thể đánh giá đợc
tình hình sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp, từ đó để làm căn cứ cho
vay hay thu hồi vốn nợ, đồng thời qua việc giám sát, ngân hàng có thể có những
kiến nghị giúp các doanh nghiệp tháo gỡ khó khăn, nâng cao hiệu quả sử dụng
vốn, thúc đẩy quá trình sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp.
-Đối với khách hàng: nhờ áp dụng các hình thức thanh toán không dùng tiền
mặt mà khách hàng có thể giảm thiểu các rủi ro trong việc bảo đảm an toàn về l-
ợng tiền và chất lợng tiền của mình. Đồng thời, cùng với việc mở các tài khoản
tại ngân hàng, khách hàng cũng đợc hởng lãi trên tài khoản tiền gửi của mình,
tạo ra thu nhập.
1.2.2.Đặc điểm của thanh toán không dùng tiền mặt:
Tham gia vào hoạt động thanh toán có các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh
toán và tổ chức, cá nhân sử dụng dịch vụ thanh toán. Ngời sử dụng dịch vụ thanh
toán là tổ chức, cá nhân thực hiện thanh toán đều phải mở tài khoản thanh toán
tại ngân hàng hoặc các tổ chức khác làm dịch vụ thanh toán. Khi tiến hành
thanh toán phải thực hiện thanh toán thông qua tài khoản đã mở theo đúng chế
độ quy định.
Quá trình thanh toán không dùng tiền mặt không có sự xuất hiện của tiền
mặt mà chỉ có các bút toán bằng đồng tiền ghi sổ hay bút tệ của tổ chức cung
ứng dịch vụ. Các tổ chức thực hiện thanh toán theo lệnh của khách hàng và phải
có trách nhiệm giúp đỡ, hớng dẫn khách hàng mở tài khoản, lựa chọn các phơng
tiện thanh toán phù hợp với đặc điểm sản xuất, kinh doanh của khách hàng.
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
1.3.Quy định đối với các bên tham gia thanh toán không dùng tiền mặt:
Một trong những chức năng quan trọng của ngân hàng thơng mại là cung ứng
các dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt. Cùng với sự phát triển của hệ thống
ngân hàng thì công nghệ thanh toán không dùng tiền mặt cũng ngày càng phát
triển. Để góp phần vào sự phát triển chung của nền kinh tế, thống nhất quy trình
thanh toán đảm bảo quyền lợi cho các bên tham gia thanh toán, Ngân hàng Nhà
nớc đã ban hành các thể lệ thống nhất trong thanh toán không dùng tiền mặt.
-Đối với ngân hàng, tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán: ngân hàng và kho
bạc nhà nớc có trách nhiệm:
+Thực hiện các uỷ nhiệm thanh toán của chủ tài khoản, bảo đảm chính các,
an toàn, thuận tiện. Các ngân hàng có trách nhiệm chi trả bằng tiền mặt hay
chuyển khoản trong phạm vi số d tiền gửi theo yêu cầu của chủ tài khoản.
+Kiểm tra chức năng thanh toán của chủ tài khoản trớc khi thực hiện thanh
toán và đợc quyền từ chối thanh toán nếu tài khoản đó không đủ tiền đồng thời
chịu trách nhiệm về nội dung liên đới của hai bên khách hàng.
+Bồi thờng thiệt hại gây ra nếu có thiếu sót trong quá trình thanh toán gây
thiệt hại cho khách hàng.
+Chỉ cung cấp số liệu trên tài khoản khách hàng cho các cơ quan ngoài ngân
hàng, kho bạc nhà nớc khi có các văn bản của các cơ quan có thẩm quyền theo
các quy định của pháp luật.
+Chỉ đợc thu phí theo quy định của Thống đốc Ngân hàng Nhà nớc khi thực
hiện các dịch vụ thanh toán cho khách hàng.
-Đối với bên chi trả (bên mua): bên chi trả phải thực hiện các quy định sau:
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
+Thực hiện thanh toán đầy đủ kịp thời các khoản tiền trên chứng từ hợp lệ do
bên bán hoặc do ngân hàng yêu cầu. Thực hiện đúng các yêu cầu trên hợp đồng
đã ký kết.
+Các chủ tài khoản phải có đủ tiền trên tài khoản của mình để tiến hành
thanh toán trong phạm vi số d tài khoản tiền gửi và tuỳ theo yêu cầu chi trả.
Đồng thời, chủ tài khoản phải chịu trách nhiệm về mọi trờng hợp thanh toán vợt
quá số d tài khoản tiền gửi của tại ngân hàng và phải chịu phạt theo quy định
của thể lệ thanh toán không dùng tiền mặt.
+Bên chi trả có quyền từ chối thanh toán nếu thấy bên bán có những hành vi
vi phạm hợp đồng. Ngoài ra, cả bên mua và bên bán phải đảm bảo an toàn về
chứng từ chống mọi hiện tợng giả mạo, gian lận và thất lạc.
+Các chứng từ thanh toán qua ngân hàng do khách hàng nộp vào ngân hàng
đều phải lập theo mẫu in sẵn do ngân hàng ấn hành.
-Đối với bên thụ hởng (bên bán):
+Bên bán có trách nhiệm lập giữ an toàn toàn bộ hoá đơn, chứng từ có liên
quan khi giao hàng cho bên mua để bên mua thực hiện việc thanh toán để đảm
bảo nhu cầu thanh toán nhanh gọn, an toàn và chính xác.
+Khi nhận séc, ngời nhận séc phải kiểm tra tính hợp lệ, hợp pháp của tờ séc
(ghi đầy đủ các yếu tố quy định trên tờ séc, không sửa chữa, tẩy xoá, số tiền
bằng chữ và bằng số phải khớp nhau và ghi đúng chỗ quy định ). Nếu thiếu
một trong các yếu tố trên, séc không hợp lệ và không có giá trị. Và nếu trong tr-
ờng hợp bị từ chối thanh toán, ngời thụ hởng có quyền khiếu nại ngời ký phát
hành séc và những ngời chuyển nhợng séc để đòi lại số tiền ghi trên séc. Đơn
khiếu nại phải có phiếu từ chối thanh toán séc của đơn vị thanh toán kèm theo.
+Ngời thụ hởng séc làm mất séc phải thông báo ngay cho đơn vị thanh toán
và ngời phát hành séc. Thông báo mất séc đợc coi là đình chỉ thanh toán séc.
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
Ngời thông báo mất séc phải chịu trách nhiệm về tính trung thực của việc thông
báo mất séc. Trong trờng hợp séc đã bị lợi dụng để rút tiền tại đơn vị thanh toán
sau khi đơn vị đã nhận thông báo mất séc thì bên thụ hởng đợc quyền đòi đơn vị
thanh toán bồi thờng.
1.4.Các thể thức thanh toán không dùng tiền mặt:
1.4.1.Thanh toán Uỷ nhiệm thu:
-Khái niệm: Uỷ nhiệm thu là yêu cầu của ngời bán đợc lập theo mẫu quy
định của ngân hàng đề nghị ngân hàng phục vụ mình thu hộ một khoản tiền
hàng đã giao hoặc dịch vụ đã cung ứng từ ngời mua cũng có tài khoản tại một
ngân hàng nhất định nào đó.
-Phạm vi áp dụng: Uỷ nhiệm thu đợc áp dụng thanh toán đối với các khách
hàng sau:
+Thanh toán giữa hai khách hàng có tài khoản tiền gửi tại cùng một ngân
hàng.
+Thanh toán giữa hai khách hàng có tài khoản tiền gửi tại hai ngân hàng chi
nhánh của cùng một hệ thống ngân hàng thơng mại.
+Thanh toán hai khách hàng có tài khoản tiền gửi tại hai ngân hàng cùng địa
bàn nhng khác hệ thống hoặc tại hai ngân hàng khác địa bàn khác hệ thống nh-
ng cùng tham gia thanh toán bù trừ trên địa bàn tỉnh, thành phố.
Khi ngân hàng phục vụ ngời trả tiền nhận đợc Uỷ nhiệm thu nếu số d trên tài
khoản tiền gửi của ngời trả tiền không đủ để thanh toán, ngân hàng phải lu giữ
chứng từ lại để theo dõi khi nào đủ tiền sẽ thanh toán và tính phạt đơn vị trả tiền.
Mức phạt = Số tiền trên x Số ngày chậm trả x Tỷ lệ phạt chậm trả
chậm trả chứng từ
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
Tỷ lệ phạt chậm trả thờng đợc tính bằng lãi suất nợ quá hạn loại cho vay cao
nhất tại ngân hàng phục vụ ngời phát hành. Số tiền phạt chậm trả ngời bán hàng
đợc hởng.
Uỷ nhiệm thu có quy trình luân chuyển chứng từ nh sau:
+Thanh toán trong cùng một ngân hàng thơng mại:
1-Ngời bán giao hàng cho ngời mua
2-Ngời bán lập Uỷ nhiệm thu gửi ngân hàng
3-Ngân hàng gửi báo Nợ cho ngời mua.
4-Ngân hàng gửi báo Có cho ngời bán.
+Thanh toán khác ngân hàng cùng hệ thống:
1-Ngời bán giao hàng cho ngời mua.
Người bán Người mua
Ngân hàng
thương mại
Người bán
Người mua
NHTM
người bán
NHTM
người mua
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
2-Ngời bán gửi Uỷ nhiệm thu tới ngân hàng phục vụ mình.
3-Ngân hàng phục vụ ngời bán kiểm soát chứng từ, nếu hợp lệ sẽ gửi Uỷ
nhiệm thu sang ngân hàng phục vụ ngời mua.
4,5-Ngân hàng phục vụ ngời mua gửi giấy báo Nợ cho ngời mua, sau đó gửi
giấy báo Có cho ngân hàng phục vụ ngời bán.
6-Ngân hàng phục vụ ngời bán gửi giấy báo Có cho ngời bán.
-Ưu nhợc điểm của hình thức thanh toán Uỷ nhiệm thu:
+Ưu điểm: Uỷ nhiệm thu có phạm vi thanh toán rộng, giúp các đơn vị cung
cấp dịch vụ công cộng đỡ mất công sức đến từng nơi thu tiền.
+Nhợc điểm: Uỷ nhiệm thu thờng đợc sử dụng cho các giao dịch thanh toán
có giá trị nhỏ. Ngoài ra, thủ tục thanh toán Uỷ nhiệm thu khá lòng vòng, phức
tạp dễ gây nên tình trạng ngời mua chiếm dụng vốn của ngời bán. Bên cạnh đó,
khâu chuyển chứng từ qua lại giữa hai ngân hàng mất nhiêu thời gian. Điều này
làm chậm tốc độ luân chuyển vốn của bên bán hàng gây ảnh hởng đến kết quả
kinh doanh của đơn vị. Có lúc bên bán không nhận đợc tiền do bên mua không
còn đủ số d trên tài khoản.
1.4.2.Thanh toán Uỷ nhiệm chi:
-Khái niệm: Uỷ nhiệm chi là yêu cầu của khách hàng đợc lập theo mẫu quy
định của ngân hàng đề nghị ngân hàng trích tiền từ tài khoản của khách hàng
hoặc thu tiền của khách hàng để trả cho một địa chỉ nhất định
-Phạm vi áp dụng:
+Thanh toán giữa hai khách hàng có tài khoản tiền gửi trong cùng một ngân
hàng.
+Thanh toán giữa hai khách hàng có tài khoản tiền gửi tại hai ngân hàng
cùng hệ thống khác địa bàn tỉnh, thành phố.
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel (: 0918.775.368
+Thanh toán giữa hai khách hàng có tài khoản tiền gửi tại hai ngân hàng
cùng địa bàn tỉnh, thành phố nhng khác hệ thống cùng tham gia thanh toán bù
trừ.
+Thanh toán giữa hai khách hàng có tài khoản tiền gửi tại hai ngân hàng
khác hệ thống khác địa bàn tỉnh, thành phố cùng tham gia thanh toán bù trừ
(thanh toán qua tài khoản tiền gửi tại ngân hàng nhà nớc): trong trờng hợp này,
ngân hàng phục vụ ngời mua và ngân hàng phục vụ ngời bán sẽ mở một tài
khoản tiền gửi tại ngân hàng nhà nớc, việc thanh toán đợc thực hiện thông qua
tài khoản tiền gửi này.
Ngân hàng hạch toán Uỷ nhiệm chi theo nguyên tắc ghi Nợ cho ngời trả trớc,
ghi Có cho ngời thụ hởng sau.
-Quy trình thanh toán Uỷ nhiệm chi:
+Thanh toán trong cùng một ngân hàng:
1-Ngời bán giao hàng cho ngời mua
2-Ngời mua gửi Uỷ nhiệm chi cho ngân hàng.
3-Ngân hàng gửi báo Nợ cho ngời mua.
4-Ngân hàng gửi báo Có cho ngời bán.
+Thanh toán khác ngân hàng cùng hệ thống:
Người bán
Người mua
Ngân hàng
thương mại

Xem chi tiết: tg245